Mowgli’s land…

     “Tadoba is overrated. You’ll see a tiger there with no efforts at all. It should not be like that..rather it should be like you are dying in efforts to see a tiger, but you can’t find it. Tired, when you give up the hopes, It should appear right infront of you…”

     It was a typical evening at VJ when this conversation happened over a tea. Thats when our planning started. Pench tiger reserve was zeroed in. All the necessary arrangements were done and on 10th march, we 15 people started our journey towards Mowgli’s land. Enroute pench, we visited Ramtek fort temple which offered some nice photogenic spots. But it was just a temple and we could feel that everyone was eager for the feel of jungle. I had a smile on face as I knew that people are going to love the resort. We had taken strenuous efforts to choose such a comfortable resort, and it paid off. Everyone fell in love with the resort. Stay in lavish villas, games like snooker, badminton, cricket, swimming pool, everything was well sorted.

All set for jungle safari…
Jackal.. PC: Vaibhav Palkar

     Now it was a time for our first jungle ride. Gypsies came to pick us up and in no time, we entered jungle. It was Turia gate in MP. Our gypsy entered road no 2. Guide was providing us the information about park, but we were more interested in jungle activities. Pleasant morning offered a great sighting of Parakits, drongos, oriols, woodpeckers and many other birds. Jackal sighting made us smile. Tiger was nowhere in the picture till now. Some alert calls were heard but tiger didn’t show up. When we returned, we came to know that our co members saw leopard sleeping on rock. Our hopes again touched skies and we left for 2nd gypsy ride.

Indian roller.. PC: Vaibhav Palkar
Leopard.. PC: Ajinkya Madhekar

     This time it was khursapar gate in Maharashtra state which is femous for tigress Durga. Reportedly She has been roming there with cubs. Guide took us to different places but we found ourselves spotting deers and peacocks. Disappointment was at its peak when we missed leopard by fraction of second. After an hour, we went near the waterbody and tried hearing alert calls. But no luck. Still we decided to stay there for some time. With absolutely zero activity, we heard our driver shouting, “shant raho sab, tiger aa raha hai…vahase”. I didn’t believe in him as there were no alert calls, but We turned to that direction and we went completely speechless. The striped beauty was standing absolutely still. It was her stance for hunting. After few moments, she started taking steps, one at a time. The spotted deer which she was eying had no idea what he was going to face. she started taking slow steps towards deer. In the halfway, a shrill alert call came from somewhere and deer ran away. Disgusted and disappointed, she went to a waterbody, drank some water and sat in pond. We were completely lost in the scene. She gave us the glance for hardly 2-3 times, the other time, she didn’t care about us at all. Few moments later she came out of pond and crossed the road. She was right behind our gypsy and it was a moment of sheer pleasure for us. I was so busy watching her walk that I forgot to start camera and click pics. Nobody can forget that royal appearance. We literally missed a beat when she showed us a little anger. Those 15 minutes were the craziest of our life. And by the way, she had got an equally beautiful name… Bindu…

Bindu.. PC: Ashish Bhalerao

     With the eyes and mind filled with joy and satisfaction, we returned. 3rd safari was almost dry except the beautiful birds which we saw and shoot. In overall trip, it was only us who could see a tiger, but none of our co member complained about it as they knew this game of luck. I personally felt sad that the most enthusiastic members of our team could neither see leopard nor tiger. But again, it was all about luck and they had already accepted it. Now it was a time to return to routine. Promises for next trip were made and we returned with our cameras full of photographs and heads full of memories….

Way to heaven..

RTR.. Paradise for Wildlife..!

        Had it been Goa, or konkan, or Mahabaleshwar for that matter, I would have declined the offer straight a way, But messege came like a rain for a pied cuckoo. It was Ranthambore Tiger Reserve. I had no option but to take some time out of a tight schedule. In no time I was lost in the memories of good old days. 5 years ago I had visited this place, but as they say, you can never visit same place twice. Both you and a place are changed in between.

Screenshot 2017-12-18 22.23.18
Ranthambore Tiger Reserve

        RTR was the one which introduced me to the wildlife. Before this, I had absolutely zero knowledge about it. Seeing hundreds of different birds, I felt like I am trapped in a cage called city life and I need to be free. These little birds took me to the whole new world. They made a hard rocky heart of a geologist melt for them. Time flew and I got totally involved into the wildlife. Driving to sancturies, wildlife areas in free time became a regular activity. Tadoba Tiger Reserve, Kanha National Park enriched my experiences. Couple of years passed and opportunity to visit RTR came to my door again. How the hell could I not grab it??

Lesser Goldenback

        13th dec was the D day. Reached Sawai Madhopur via mumbai. Its really nice to stay in an astonishing resort with the most humble staff. Mighty Ranthambhore fort, located in between 2 hills, Ran & Tham, is the symbol of glorious past of Rajput history. While other forts in Rajasthan are very well maintained, Ranthambor fort seems to be neglected, but it can be justified considering its location deep in the national park. treepies welcomed us into the forest. Their colourfull appearance and friendly nature brought smile on the tourists’ faces. Now everyone wanted a to click a pic with them. Treepies seemed to be more eager to be with human beings as they realised that people feeding them is the easiest food source. Langoors, at times, were so used to the feeding by human beings that they did not hesitate to snatch away the food items. Tourists were not really concerned with the fort’s history as the place was perfect for photography. Bone chilling cold took over in the evening, but it didnt last as the camp fire was ready when we returned. Introduction of co members, songs, chai followed by delicious dinner made the day memorable.


        Next day, gypsy picked us up at 6.45 and we were in forest within no time. Cameras, shawls, blankets all were set and gypsy entered zone 3. While shooting birds (with camera) at padma talab, sharp call of sambhar deer made us all alert. Guides tried their best to locate the tiger but tiger was in no mood to show up. for next three hours, langoors, sambhar deers, peacocks were calling from different directions but tiger managed to hide itself from us successfully. Dry deciduous forest with plenty of green patches and many mammals and birds were the treat for wildlife lovers. Disappointed, we returned to resort and went again into the forest with high hopes. This time it was zone 5. Except some species which I had never seen before, this ride also went dry. Luck has the crucial role to play in this game. This time it did not want to be with us. 3rd ride was on next day which was scheduled to be in zone 1 which, we thought, is smallest route. Our hopes were already on ground by now. Some beautiful birds like tickles blue flycatcher, pied kingfisher, ospray, green shank added spice in the ride. With no sighting of leopard, tiger or sloth bear, we returned to resort.

Screenshot-2017-12-18 Facebook

        With absolutely zero hopes, we began our last ride in zone 2. Guide told us that Noor has killed a deer about a week ago and went on Ran hill, after that she did not turn up yet. So its a high time she would leave the place and descend. She could either go to zone 1 or 2. These zones are on the either side of Ran hill. This time, Shubhda mam accompanied us. She has been visiting RTR since 23 years. That simply meant our guide had no role now. She simply took over the ride and told us many interesting stories about RTR. While listening to her stories and roaming in dusty patches, we came across a forest chowky. Before we stop to enquire, Forest guard started signaling and shouting ‘jaldi jao, marking ke liye nikli hai foonta kot ki taraf’. Within no time our adrenaline level boosted. Driver started speeding on rough terrain. In 10 min we reached the place. No words are appropriate to describe the moment. We finally found her! Man, how can one forget that Royal walk?? Crowd of Gypsies hardly bothered her. Careless attitude of hers hypnotized public. Langoors were jumping restlessly on the trees. She did not even try to look at the Gypsies. ofcourse, her stare is supposed to be the most valuable thing. Her stare is the moment of sheer bliss for photographers, but today she was in no mood for that. Sedimentary beds of sandstone came across her as an obstacle, but she overcame it swiftly by jumping on it. The jump was the most beautiful act. We were so lost observing her that we could not click the pictures. Finally she crossed the road and started moving towards hill. Eventually she went away on her path. We were literally paralysed at that moment. It was a game of 5-10 minutes, but it gave immense pleasure to everyone. Now it was our time to leave the park. Memorising the moment again and again, we left the park.

Tigress T-39 aka Noor

        Tigress showed up when it was least expected. I think that is the beauty of jungle. Wildlife lovers can relate to this. We were really happy to know that our co members also got to see the male tiger T28 i.e. Sitara. It was the best experience till now. We had to return to our cage again, but our heads were full of next plans, dreams and memories now…



रस्ता आपला दोस्त..

“साहेब, जत्रेचं उदघाटन करायचंय, नाही म्हणू नका”
“अहो शांताराम, हा काय रस्ताय? लवकर दुरुस्त करा”

जाहिरात सोड्याची असली तरी रस्त्याचा खुबीनं वापर करून घेतलाय. पावसाळ्या आधी रस्तादुरुस्ती हे पुणे मुंबई महापालिकांसमोरचं मोठंच आव्हान. रस्त्याचं राजकारण हे राजकारण्यांना सुद्धा रस्त्यावर आणू शकतं..

“दादा ते वर्षावन हॉटेल?”
“हयोका, ह्या रस्त्यानी सरळ जावा अन घाटाच्या अलिकडून राईट टर्न मारा”

कालच wolf pack बघायच्या इच्छेने निघालो होतो, ते दिसले नाहीतच, पण हरणं, पक्ष्यांनी भटकंती समृद्ध केली, आणि सोबत रस्ता होताच. कधी काचेसारखा गुळगुळीत, तर कधी ओबडधोबड. मायबाप सह्याद्रीत हिंडताना ह्या रस्त्यांचीच तर साथ होती. मग तो रायरेश्वराच्या माथ्यापर्यंत गेलेला रस्ता असो, कि सालथर खिंडीतला दगडा दगडांचा. याच डोंगरदर्यातल्या रस्त्यांनी नवे सोबती सुद्धा दिलेत, नव्या नव्या जगण्याच्या पद्धती सुद्धा दाखवल्या आहेत. कोकणातल्या गूढ रस्त्यांवर रात्री फिरला नसाल तर काय कोकण अनुभवलं तुम्ही? विचारा जरा स्वतःला. वरंधा घाटातल्या खड्डे पडलेल्या रस्त्यांवर उभे राहून चहा नाही पिलात अजून? पहिल्यांदा ऍड करा तुमच्या to do लिस्टिट हे. राजमाची ट्रेल, कात्रज टू सिंहगड डोंगरमाथ्यावरचा पाऊलवाट हि रस्त्यांची आणखी काही अप्रतिम रुपं. मुंबई-पुणे एक्सप्रेस हायवे, तोही भर पावसाळ्यात, स्वर्गच आठवला ना? बडोदा अहमदाबाद एक्सप्रेस हायवे असो किंवा घाटमाथ्यावरच्या 20-25 खोपटांच्या वस्तीत जाणारा रस्ता असो, दृष्टी असेल तर सौन्दर्य अनुभवालच तुम्ही.

शहरात या रस्त्यांचा थाट काय विचारता? नावंच अशी भारदस्त. लक्ष्मी रोड, बाजीराव रोड, टिळक रोड, जंगली महाराज रोड. खरंतर शहरं चालू आहेत तीच मुळी या रस्त्यांच्या जीवावर. ते नसते तर आजच्या काँग्रेस सारखी अवस्था झाली असती शहरांची. कितीही ट्रॅफिक जॅम असली तरी सिंहगड रोड म्हणजे पुण्याचा जीव कि प्राणच. बॅचलर्स चा अड्डा असलेला फर्ग्युसन रोड हि एक अलगच बात. 31 डिसेंबर ला एम जी रोड वर न जाणारा पुणेकर विरळच..

असंच एका रम्य सकाळी एका विलक्षण गूढ रस्त्याने निघालो होतो. आदल्या रात्रीच पाऊस पडून गेलेला असल्याने वातावरण तर एकदम क्लास होतं. ड्राइव्हर ने गाडी रस्त्याच्या कडेला लावली आणि बंद केली. कुणाशी बोलणं नव्हतं कि गाडीचा आवाज नव्हता. होती ती फक्त झाडाच्या पानांची सळसळ, आणि पक्ष्यांचा सौम्य चिवचिवाट. भारून टाकणाऱ्या त्या वातावरणात रस्ता मात्र अजिबात आपला अधिकार सांगत नव्हता, पण तो सोबत होताच, तितकाच विलक्षण, तितकाच सुंदर, तितकाच गूढ. या रस्त्यावरून चालायचा मोह तर प्रत्यक्ष वाघाला सुद्धा आवरता आला नाहीये.


तर असा हा रस्ता. अतिपरिचयात अवज्ञा हे रस्त्याला अगदी तंतोतंत लागू पडतं. पण मी तरी अजून रस्त्याचा इतका तिरस्कार करत नाहीये अजून तरी, कारण तोच जन्मभराचा मित्र बनून राहिलाय. त्यानेच अनेक सवंगडी मिळवून दिलेत. नवीन रस्ते शोधून काढून त्यावरून प्रवास करायचा बाकिये अजून. आयुष्य संपेल, पण रस्ते संपणार नाहीत, ते संपूही नयेत, नाहीतर मग आमच्यासारख्या रस्त्यावरच्या माणसांचं कसं होणार?


आज आजूबाजूला आपण दहा जरी मुलं पहिली ना, त्यातली सहा तरी सहज इंजिनिअर असतात. सहा पैकी ना, चार तरी कंपनीत मनाविरुद्ध जॉब करत असतात. आता कारणं, उपाय ते काही आपल्याला माहित नाही, मला एव्हढच सांगायचंय कि ह्या दहा मधला एक जण तरी वेडा असतोच. हा वेडा समाजाविरोधात जातो. उलट्या प्रवाहात हात मारण्याची जिद्द दाखवतो. अश्या वेड्यांची संख्या सुद्धा कमी नाहीये.

अक्षय वणे,
असंच एकदा काही काम नसताना सोलो ट्रेक म्हणून एकटाच निघालो राजगडावर. वरती पोचल्यावर ह्याची गाठ पडली. ट्रेकिंग मुळे अनेक मित्र झालेत त्यापैकीच हा एक. तुमच्या आमच्यासारख्या सामान्य मुलगा, पण मनात वेगळीच कास धरली होती त्याने. आपण ज्या समाजात राहतो त्याच्या उद्धारासाठी काही तरी योगदान दिलं पाहिजे अशीच भावना असेल कदाचित, पण ही भावना इतरांसारखी मनातच नाही राहिली.

मुंबई ला मायानगरी म्हणतात म्हणे. असेलही. पण त्याच मुंबई ठाण्यापासून शंभर किमी च्या परिसरात अशी अनेक गावं आहेत जिकडे साध्या मूलभूत सुविधांची वानवा आहे. वीज, आरोग्य, शिक्षण हे तर नावाला फक्त. बालविवाह, कुपोषण, बेरोजगारी हे प्रश्न तर आ वासून उभे आहेत. हे सगळं अक्षय जाणून होताच. आणि त्याचा विचार हि पक्का होता. ह्या आदिवासींसाठी काम करायचं. समाजसेवेचे बाळकडू घरातूनच मिळाले होते त्याला. ते पिऊन प्रवास सुरु झाला

समान विचारांनी प्रेरित झालेल्या वेड्यांना एकत्र यायला वेळ नाही लागला. दहा-बारा जणांची टीम तयार झाली. समन्वय या नावाखाली एकत्र येऊन ह्यांनी पालघर मधील पेणंद या आदिवासी पाड्यात कामाला हात घातला. शिक्षणाची समस्या खूपच बिकट होती, दोन गोष्टींपासून सुरवात करायचा ठरलं. कॉम्प्युटर आणि इंग्रजी. दर रविवारी टीम पाड्यात जाऊन कॉम्प्युटर आणि इंग्रजी शिकवू लागली. हळू हळू वर्ग भरू लागला. पथनाट्याच्या माध्यमातून प्रबोधन हि होऊ लागलं. ह्या कामात शाळेच्या शिक्षकांची सुद्धा मदत झाली. मदतीचे अनेक हात पुढे येऊ लागले. आणि सुरु झाला एक समाजसेवेचा प्रवास…

अशीच, किंबहुना यापेक्षा हि बिकट परिस्थिती आजुबाजूच्या दारवेपाडा, उचवली, तळेखल, नांगरमोडी इत्यादी पाड्यांमध्ये आहे. मुलींचे शिक्षण हा विषय टीम कडून गंभीर पणे घेतला गेला. पेणंद पाड्यातील फक्त एकच मुलगी दहावी च्या पुढे शिकली होती. आता मात्र टीम समन्वय च्या कार्याला प्रतिसादाच्या स्वरूपात अनेक मुलींनी शिक्षण अर्धवट सोडायचं नाकारलंय. या सर्व कामांमध्ये अनेक नागरिक, मित्र मंडळी यांची मदत झाल्याचं अक्षय आवर्जून सांगतो.

आजही हा प्रवास अव्याहतपणे चालू आहे. दर रविवारी काय काम करायचं हे अगोदरच ठरलेलं असतं. त्यानुसार कामंही होतात, ह्याचे सकारात्मक परिणाम सुद्धा दिसायला सुरवात झाली आहे. आपली आपली कामं सांभाळून समाजात योगदान देणं सोपं नसतं. पण टीम समन्वय हे काम समर्थपणे पार पाडत आहे. कालच असं समजलं की समन्वयचे रीतसर रजिस्ट्रेशन झालं असून आता ती समन्वय सामाजिक संस्था या नावांतर्गत कार्यरत राहणार आहे.


सेवेचं प्रदर्शन करण्याचा अजिबात हेतू नाहीये, पण कौतुक का होऊ नये? माझ्या मते ह्या मुलांचे प्रयत्न प्रशासनातील अधिकाऱ्यांपेक्षा कमी नाहीत.

अस्ताला जाण्याआधी सुर्यानी सर्व दिव्यांना एकत्र बोलावलं आणि विचारलं, मी परत येईपर्यंत कोण प्रकाश पुरवेल या जगाला? धस्स झालं सर्व दिव्यांच्या छातीत. जगाला प्रकाश द्यायचा म्हणजे काय चेष्टा आहे? पण एक पणती मात्र पुढे झाली आणि आत्मविश्वासाने म्हणाली, “सूर्यदेवा, जगाचं काय मला माहित नाही, पण मी माझ्या परीने जगासाठी जळत राहीन.” सूर्य क्षणार्धात उत्तरला, “आता मी अस्ताला जायला मोकळा झालो”

टीम समन्वय च्या या पणत्यांना खूप शुभेच्छा आणि लवकरच त्यांचा सूर्य होईल हि अपेक्षा..


मुसाफिर हूं यारों…


साधारण 2010 च्या आसपास हे खूळ लागलं..केल्याने देशाटन..हे वाक्य जरा जास्तच गंभीरपणे घेतलं गेलं…शनिवारवाडा कात्रज सर्पोद्यान करत करत पाय कधी सिहगडावर जाऊन थांबले कळलंच नाही….
इतिहासात शिकलेल्या शिवरायांच्या किल्ल्यांची भौगोलिक सफर इथेच चालू झाली..
आमच्या परीने अभ्यास पण केला..
आता तसं बघायला गेलं तर खूप फिरलो असं म्हणता नाही येणार.
पण जितकं फिरलो त्यातून खूप काही शिकलोय..

ट्रेकिंग हा असा विषयच गूढ आहे. दुनियादारी मध्ये दारुबद्दल बोलताना एम के बोलतो तसं एकबार आदत लाग जाये तो न पिये चलता नही, तसंच ट्रेकचं. एकदा भटकायची सवय लागली की न किये चलता नही. सह्याद्री च्या अस्तित्वाची दखल आज खूप कमी लोकांना घ्यावी वाटते. आमच्या डोक्यात मात्र हे डोंगर च थैमान घालत राहतात. सिहगड आमचा पहिला स्वयंस्फूर्तीने केलेला ट्रेक. बहुतेक पुणेकरांचा तोच असतो. पावसाळ्यात हिरवागार सिहगड बघून आम्ही वेडे व्हायचो. हळूहळू कक्षा रुंदावू लागल्या. राजगडावरच्या फुलांना कारवी म्हणतात हे असंच डोंगरदर्यात बोंबलत फिरताना कळलं. तोरण्यावर धुक्यातून झुंजार माची बघत तासनतास घालवलेत. पुरंदरावर जाऊन मुरारबाजींच्या चरणावर जो लीन होत नाही त्याला महाराष्ट्र कळालाच नाही असं म्हणावं लागेल.

तिकोन्यावरून पवनेतला तुंग बघताना निसर्गाची मुक्तहस्ताने उधळण म्हणजे काय असते हे कळलं. लोहगड वरची बेताल गर्दी आणि विसापूर कडे झालेलं दुर्लक्ष बघून हळहळलो. गडकिल्ले हीच आपली खरी संपत्ती असून त्यांची स्वच्छता ठेवणे हे कर्तव्य बनलं. पुढे जाऊन फक्त किल्लेच नाही तर सर्वत्र स्वच्छता ठेवावी हे जेवढा पुस्तकात वाचून नाही उमगलं तेवढा भटकंती मधून लक्षात आलं.
हरिश्चंद्रगडावर weekdays मधेच जाण्यात अर्थ आहे हे सुद्धा अनुभवानेच शिकवलं. कोकणकड्यावर भास्कर बरोबर गप्पा मारता मारता प्यायलेला चहा अजूनही आठवतो.
सुधागड, प्रबळगड आणि कलावंतीण माची, भोर कडे रायरेश्वर, केंजळगड, रोहिडा, जुन्नर साईड ला शिवनेरी, हडसर, नाणेघाट, लोणावळ्यापासून राजमाची…
कितीतरी किल्ले…या सर्वांवर कडी म्हणजे रायगड. रायगडावर किती लिहू ते कमीच असेल. हे सर्व हि नसे थोडके, कळसुबाई ने तर बोलावलाच होतं आम्हाला, न जाऊन कसं चालेल?

सह्याद्री सोबतच भारतातील बाकीची ठिकाणं सुद्धा लिस्ट वर आहेत. रणथंबोर, कान्हा, ताडोबा आदी जंगलात फिरलोय. या जंगल भटकंतीनं नवंच दालन उघडलं. तिथले प्राणी, पक्षी, त्यांची नावं, सवयी यांबद्दल वाईल्डलाईफ एक्सपर्ट्सनी भरभरून ज्ञान बहाल केलं. याही पलीकडे जाऊन हिमालायतली मजल मारली. तिथल्या लोकांची परिस्थिती, त्यांचं जगणं उघड्या डोळ्यांनी अनुभवलंय. आपल्यातला न त्यांच्यातला फरक जाणून घेतलाय.
कितीतरी अनुभव, कितीतरी आठवणी, कितीतरी प्रसंग…

पुस्तकाने फक्त ‘विविधतेत एकता’ असं वाचायला शिकवलं..
भटक्या सवयीने मात्र ‘विविधतेतील एकता’ प्रत्यक्षात जगायला शिकवलं…

जितकं शिकू तितकं कमीच आहे..

अजूनही भटकतोय…
पायाला भिंगरी लावून फिरतोय..
जग फिरण्याचं स्वप्न रोज पहाटे पडायला लागलंय..
युवराज सिंग म्हणतो त्याप्रमाणे, उद्या काय होईल, कुणालाच माहित नाही, पण उद्यासाठी स्वप्न तर बघूया.. नाही का??